INTEGRACJA I PŁYNĄCE Z NIEJ KORZYŚCI


Opracowała: mgr Bożena Sarka


"Bycie niepełnosprawnym oznacza nieustanną konfrontację z problemami w codziennym funkcjonowaniu w rodzinie, w urzędzie, na ulicy. Bycie niepełnosprawnym to częste zmaganie się z życiem w izolacji i na marginesie społeczeństwa, to napotykanie barier."
Przełamaniem takiej izolacji, takich barier staje się szeroko pojęta integracja osób niepełnosprawnych i zdrowych. Ona właśnie staje się tematem naszych dzisiejszych rozważań.
Aby sobie uzmysłowić rangę tego faktu należy zaznaczyć fakt, iż według badań ekspertów ONZ ds. Oświaty Nauki i Kultury ( 1982 ) w większości krajów co najmniej jedna osoba na 10 jest niepełnosprawna na skutek upośledzenia fizycznego, umysłowego lub sensorycznego, a co najmniej 25% każdej populacji dotknięta jest ujemnymi skutkami istnienia niepełnosprawności. Należy tu zadać pytanie kogo możemy nazwać "niepełnosprawnym".
Firkowska-Monkiewicz A odpowiada na to pytanie iż, jest to "osoba, która z powodu urazu, choroby lub wady wrodzonej ma poważne trudności albo nie jest w stanie wykonywać czynności, które osoba w tym wiek zazwyczaj jest zdolna wykonywać".
Biorąc pod uwagę rodzaj niepełnosprawności T. Majewski wyróżnia:

  • osoby z uszkodzeniami sensorycznymi, do których należą osoby niewidome i słabo widzące oraz głuche i słabo słyszące,
  • osoby z niepełnosprawnością fizyczną,
  • osoby z niepełnosprawnością psychiczną,
  • osoby z niepełnosprawnością złożoną.

Zdaniem naukowców ostatnie lata przyniosły istotne zmiany w postrzeganiu osób niepełnosprawnych ( Firkowska-Monkiewicz, 2000 ).
Niepełnosprawność nie jest już rozumiana jako rezultat choroby czy uszkodzeń ciała, ale jako wynik barier - społecznych, ekonomicznych i fizycznych napotykanych w środowisku.
W 2000 r. Komisja Europejska ( Program EFS, 2000 ) przedstawiła komunikat " Ku Europie bez barier dla osób z niepełnosprawnością", w którym przyjęła szeroką strategię zmierzającą do likwidacji wszelkich barier utrudniających niepełnosprawnym pełne uczestnictwo w życiu społecznym i korzystanie z ich praw. Usuwanie barier uznano za podstawę do równych praw osób niepełnosprawnych.
W wyniku licznych prac i działań inspirowanych przez Radę Europy i Organizację Narodów Zjednoczonych, powstało wiele dokumentów tworzących obecną strategię działań na rzecz osób niepełnosprawnych. Do najważniejszych dokumentów należą:

  1. Powszechna Deklaracja Praw Człowieka (1948)
  2. Konwencja Praw Dziecka (1989)
  3. Światowa Deklaracja Edukacji Dla Wszystkich (1990)
  4. Standardowe Zasady Wyrównywania Szans Osób Niepełnosprawnych (1993)
  5. Deklaracja z Salamanki - Wytyczne Dla Działań W Zakresie Specjalnych
  6. Potrzeb Edukacyjnych (1994) .
  7. Traktat Amsterdamski (1997)
  8. Deklaracja Madrycka -(2002)

Kluczowe zaś miejsce we wszystkich wyżej wymienionych dokumentach zajmuje kwestia edukacji jako podstawowego prawa wszystkich ludzi, niezależnie od płci, rasy czy stopnia niepełnosprawności.
Pierwszym krokiem na drodze do realizacji edukacji dla wszystkich była idea tzw. normalizacji, polegająca na uznaniu prawa osób niepełnosprawnych intelektualnie do bycia traktowanym z szacunkiem równym innym członkom społeczeństwa i do umożliwienia im, dzięki odpowiedniemu wsparciu i kształceniu, maksymalnie normalnego funkcjonowania w społeczeństwie. ( Rowley, 2000 ).
Idea normalizacji pojawiła się, jako reakcja na wieloletnią tradycję segregacji i marginalizacji osób niepełnosprawnych intelektualnie. Wg Firkowskiej, ta właśnie idea utorowała drogę pojęcia INTEGRACJI.
Same słowa integracja wywodzi się z języka łacińskiego INTERGRATE, co znaczy scalać. W ujęciu encyklopedycznym ( Encyklopedia powszechna, 1985 ) integracja społeczna to: " zespolenie i zharmonizowanie elementów zbiorowości społecznej rozumianej, jako intensywność i częstotliwość kontaktów między członkami danej zbiorowości oraz, jako akceptacja w jej obrębie wspólnych systemów wartości, norm i ocen". Według A. Hulek integracja " wyraża się w takim wzajemnym stosunku pełno- i niepełnosprawnych, w którym respektowane są te same prawa .... i w których stwarza się dla obu grup identyczne warunki maksymalnego wszechstronnego rozwoju. Integracja pozwala więc osobie niepełnosprawnej być sobą wśród innych". Integracja może mieć zastosowanie do wszystkich sfer życia jednostki niepełnosprawnej - życia rodzinnego, kształcenia ogólnego i zawodowego, pracy, czasu wolnego, aktywności społecznej i kulturalnej. H. Borzyszkowska ( 1985 ) uważa, że integrację można rozważać w dwóch aspektach, jako:

  • integrację totalną - polegającą na wyłączeniu dziecka upośledzonego z systemu kształcenia dzieci pełnosprawnych;
  • integrację ograniczoną, która zachodzi wówczas, gdy dzieci upośledzone zostają w zakładach i szkołach specjalnych lub w klasach specjalnych przy szkołach masowych.
Według O. Lipkowskiego ( 1976 ) integracja dzieli się na:
  • integrację szkolną - przez co rozumie się fakt pozostawienia dziecka upośledzonego w szkole masowej;
  • integrację społeczną, która polega na włączeniu dziecka w społeczność rówieśników pełnosprawnych i zagwarantowaniu mu w tej społeczności warunków ogólnego rozwoju.

Wg O. Lipkowskiego to właśnie integracja szkolna powinna ułatwić dziecku integrację społeczną, gdyż naturalnym otoczeniem, w którym wcześniej czy później dziecko niepełnosprawne musi odnaleźć swoje miejsce, jest świat ludzi pełnosprawnych. Celem integracji jest umożliwienie osobom, w jakikolwiek sposób poszkodowanym na zdrowiu, prowadzenie normalnego życia, możliwie na tych samych warunkach jak innym członkom określonych grup społecznych.
Wg A. Maciarza " Integrując społecznie dzieci niepełnosprawne, stwarzamy im warunki, aby mogły wychowywać się w swojej rodzinie, uczyć się w szkole powszechnej i wzrastać w naturalnym środowisku pełnosprawnych rówieśników". Coraz częściej potwierdza się teza , iż przygotować dziecka niepełnosprawnego do życia w społeczeństwie ludzi zdrowych, można tylko w ścisłym powiązaniu z tym społeczeństwem w trakcie całego procesu kształcenia i wychowania, zaś najlepszym momentem jest okres szkolny. To właśnie tu podczas wspólnej nauki, zabawy, rozwiązywania problemów, pod okiem pedagogów, może zaistnieć prawdziwa integracja czyli scalenie dzieci zdrowych i niepełnosprawnych. Należy jednak pamiętać, iż wg Baylissa istotą integracji jest pełne WLĄCZENIE osoby niepełnosprawnej w społeczeństwo osób pełnosprawnych, zaś włączenia dokonują sami członkowie grupy, a nie osoby z zewnątrz. Dzieci pełnosprawne powinny przejść wcześniej "edukacje włączającą", w której kształtowane jest u nich przekonanie, że każde z nich, niezależnie od stanu swego zdrowia i sprawności, ma prawo do wspólnej nauk i uczestnictwa we wszystkich formach zajęć i zabaw. Jeśli proces "edukacji włączającej" został przeprowadzony prawidłowo, dzieci same będą starały się włączyć niepełnosprawnego członka grupy do swojej społeczności. Integracja społeczna dzieci dokonuje się więc na drodze rozszerzenia świata wartości dzieci o równość praw wszystkich ludzi, szczególnie prawa każdego człowieka do normalnego życia, nauki, pracy.
Dotychczasowe rozważania dotyczyły samej integracji, jej celów oraz korzyści, jakie z tej idei wynoszą osoby niepełnosprawne. Nie można pominąć faktu, iż integracja daje wiele korzyści uczniom zdrowym. Dzieci zdrowe odpowiednio przygotowane i kierowane przez pedagoga, uczą się przebywania z osobą niepełnosprawną wrażliwości, odpowiedzialności za innych, akceptacji. Dzieci te stają się bardziej odpowiedzialne i dojrzałe.
Osobiście miałam przyjemność prowadzić klasę, do której okazjonalnie przychodził chłopiec niepełnosprawny. Na początku wytłumaczyłam dzieciom, co to jest niepełnosprawność i w jakim stopniu ich przyszły kolega będzie niepełnosprawny. Następnie czekałam na reakcję z ich strony, która nastąpiła bardzo szybko i w niezwykle naturalny sposób. Dzieci pomagały Kubie przebierać się w strój gimnastyczny, kiedy planowałam lekcję plastyki prosiły o to, czy będą mogły pracować z Kubą. Na lekcjach, na których był on obecny, dzieci pracowały z uwagą i skupieniem, obserwowały porażki i sukcesy chłopca. Po lekcjach zadawały wiele pytań dotyczących zwłaszcza dalszej nauki Kuby.
Obserwując reakcje dzieci zdrowych i ich stosunek do kolegi niepełnosprawnego, postanowiłam zbadać, jaki stosunek do funkcjonowania takiej klasy maja ich rodzice. W tym celu przeprowadziłam anonimową ankietę. Jej wyniki bardzo pozytywnie mnie zaskoczyły. Wszyscy ankietowani rodzice, wyrazili się bardzo pozytywnie na temat funkcjonowania takiej klasy, a niektóre odpowiedzi podkreślają fakt, jak dużo zyskało dziecko zdrowe ucząc się w klasie z dzieckiem niepełnosprawnym.
Przytoczę, niektóre pytania i odpowiedzi.
Co sądzi Pan(i) o funkcjonowaniu klasy integracyjnej?
" w takiej klasie dzieci zdrowe lepiej rozwijają swoje umiejętności"
" dzieci uczą się akceptacji"
" myślę, że nie należy dyskryminować dzieci niepełnosprawnych, gdyż i one maja prawo do uczestniczenia w zajęciach szkolnych, tak jak inne dzieci"
" uważam, że dobrze, iż dzieci mają kontakt z niepełnosprawnymi, uczą się pomocy, szacunku, chętnie chcą pomagać innym i trzeba ich tego uczyć".
(następne pytanie)
W jakim stopniu funkcjonowanie w takiej klasie wpłynęło na Pana(i) dziecko?
" syn bardzo chętnie pomagał koledze, bardzo się cieszył z jego postępów"
" dziecko jest wrażliwe, potrafi zrozumieć innych"
" zauważyło, że zdrowie to dar, którego nie można lekceważyć".
Na pytanie: Jaki jest obecnie stosunek Pana(i) dziecka do dziecka niepełnosprawnego, również wszystkie odpowiedzi były pozytywne. Jedną z nich przytoczę. Myślę jednocześnie, że te słowa świadczą o tym, że przebywanie dzieci pełno- i niepełnosprawnych w jednej klasie, może w przyszłości doprowadzić do zlikwidowania barier, do wychowania dzieci, a w konsekwencji do powstania społeczeństwa wrażliwego, mniej agresywnego i skupionego na swoich potrzebach, ale też dostrzegających potrzeby innych.
A oto ta odpowiedź:
"Dziecko wie, że nie wolno się wyśmiewać z dzieci niepełnosprawnych, chce im pomagać, lubi bawić się z nimi, dla dziecka dzieci niepełnosprawne są takimi samymi dziećmi jak inne".